Ölüm, tek hücreli bazı organizmalar hariç, yeryüzündeki yaşam deneyiminin öylesine ayrılmaz bir parçasıdır ki, kendime şu soruyu sormadan duramıyorum: “Antroposen” olarak adlandırmaya başladığımız bu çağda, etrafımızı saran tüm bu ölümlerde yanlış olan şey tam olarak ne olabilir? Sevdiğim birini gömdüğümde/mezara koyduğumda nasıl oluyor da ölümü onurlandırıyorum, ama çorak, aşınmış, kavrulmuş topraklarda yürürken, hayvan iskeletlerinin ve ağaç gövdelerinin kalıntılarının etrafında dolaşırken, ölümün onursuzlaştırıldığınıdüşünüyorum? Bir keresinde, tüm bu ölümlerden özellikle sarsıldığım bir anda şöyle yazmıştım: Yaşam ile ölüm arasındaki denge altüst olmuş hâlde ve durmaksızın akan bir çağlayan, yaşayanların diyarında cesetleri biriktirip duruyor.

Burada olup biten bir şey var ve bu, çoğumuzun kavramakta pek de ustalaşamadığı yönleriyle önem taşıyor. Belki de ölümün güzelliğine dair farkındalıktan yoksunuz, bu yüzden onun ihlal edilegeldiğini de fark edemiyoruz. Belki de ondan kaçmakla öylesine meşgulüz ki ona dönüp bakmayı da unutuyoruz. Eğer bunu yapabilsek ve ölümle adil bir şekilde karşılaşsak/yüzleşsek, yaşamın evi ile ölümün evinin aslında aynı ev olduğunu fark ederdik (Heaney 2006). Biz ölümlüler için başka bir ev yoktur.

Bir yeryüzü yaratığı olmanın anlamı ve güzelliği, bu büyük, çoktürlü doğum ve ölüm evinde yaşamak ve hepsini onurlandırmaktır.

Çifte ölüm:

O kadar çok kayıp yaşanıyor ki, zarar görmüş ekosistemler çeşitliliklerini geri kazanamıyor. Dayanıklılık ve yenilenmenin ölümü bu, en azından bir süreliğine.

Öyle çok yok oluş gerçekleşiyor ki, evrim süreci buna ayak uyduramıyor. Ortaya çıkan türlerden daha fazlası ölüyor.  En azından bir süreliğine; evrimin kendisinin ölümü bu.

Ülkenin yıkılması, nesiller boyunca canlı varlıkların emeğiyle kurulmuş olanın sökülüp dağılması; geleceği kısıtlayan ve geçmişin canlı varlığını ortadan kaldıran ölüm silsilesi. Nesiller ve türler arasındaki zamansal, bedensel, metabolik ilişkilerin ölümü.

Birlikte serpilen diğer varlıkların ve ekosistemlerin geleceğiyle birlikte çökmeye başlayan; kişinin kendi ölümünün geleceğinin yıkımı.

Çifte ölüm bir yağmacıdır. Yaşam ile ölüm arasındaki ilişkiyi parçalar; yeryüzündeki yaşamın ayrılmaz bir parçası olan kadim anlaşmayı bozar. Ölümün böylesi yağmalanması, yeryüzündeki canlıların yaşamlarını, geleceği olmayan ve geçmişi hızla çözülen çorak bir yere atar.

Çifte ölüm açık bir sır ve açık bir yaradır. Bugün bu sürecin itici gücü insandır: Bu, duvardaki aynadır.

Bizi katılımcı olarak içine alan ve tanıklık etmekte zorlandığımız bu denli derin bir şey, Eileen Crist’in güzel ifadesiyle, yaşamın kendi alevinden bize seslenir. Bugün yaşanan ölüm dalgasının büyük ölçüde insan kaynaklı olduğu gerçeğinden kaçış yoktur. Dünyayı yok etmek için bu kadar çok şey yapmamız, yeryüzü canlıları olarak öz varlığımıza bir hakarettir.

Bu hakaretle birlikte hem ölüme hem de çifte ölüme tanıklık etmenin o imkânsız gerekliliği doğuyor (Hatley 2000). Tam olarak anlayamadığımız şeye cevap vermeye; neden ve nasıl çağrıldığımızı anlamaya davet ediliyoruz. Kendi empatimiz ve yasımız bizden öteye yankılanıyor; diğerlerinin yası ve çağrıları bize ulaşıp içimize işliyor. Bu yankılanan ve şiddeti artan çağrılar, tüm bu ölüme karşı türler-ötesi canlıların tanıklığıdır.

Kaynakça

Crist, Eileen. “‘Intimations of Gaia’.” In Gaia in Turmoil: Climate, Change, Biodepletion, and Earth Ethics in an Age of Crisis, edited by Eileen Crist and H. Bruce Rinker. 315-33. Cambridge: MIT Press, 2010.

Hatley, James. Suffering Witness: The Quandary of Responsibility after the Irreparable. Albany: State University of New York Press, 2000.

Heaney, Seamus. “A Dog was Crying Tonight in Wicklow.” Poezibao2006.

Fotoğraf: Hancock, C. (2018). The playful dingo [Photograph]. Australian Photography. https://www.australianphotography.com/photocompentry/the-playful-dingo

*Deborah Bird Rose’un ‘The Multispecies Salon’ web sitesinde yer alan ‘Double Death‘ adlı metni Asosyoloji Dergi ve BurHak ekibi tarafından türkçeye çevrilmiştir.(Erişim: https://www.multispecies-salon.org/double-death/).