Anadolu’nun kadim üretim kültürünün batı merkezli modernite tarafından nasıl sömürgeleştirildiğini ve hafızasızlaştırıldığını en çıplak haliyle yüzümüze vuruyor. Bu metin, galerideki o yapay “mekân tüketiminin” arkasında yatan asıl tarihsel trajediyi —yani yaşamla iç içe olan kolektif zanaatın, bireysel bir meta ekonomisine kurban edilişini— çok net temellendiriyor.
Bu tarihsel kırılmayı ve bugünkü arayışlarımızı daha iyi anlamak adına, saptamalarınız üzerinden şu derinleşmeyi yapabiliriz:
• İmza Kültürüne Karşı Anonim Emeğin Onuru: Avrupa merkezli sistem, sanatı tek bir “bireysel dehanın” imzasına indirgerken; Anadolu arastaları eserin arkasındaki egoyu siler, kolektif emeği kutsardı. Bir halının motifi ya da bir bakır kabın işlemesi tek bir kişiye değil, o coğrafyanın ortak hafızasına aitti. Bugün bağımsız sanatçıların “kolektif bilinç” arayışı, aslında batının bize dayattığı bu bencil “yalnız deha” mitinden kurtulma çabasıdır.
• “Kullanışlı Sanat”ın İtibarsızlaştırılması: Batı sanatı, bir eserin ancak “hiçbir işe yaramadığı” ve sadece seyredildiği zaman yüksek sanat olduğunu iddia etti. Anadolu’da ise estetik, gündelik hayatın tam içindeydi; su içtiğin tas da, üzerine oturduğun kilim de sanatsal bir incelik barındırırdı. Zanaatın “aşağı kültür” olarak yaftalanması, sanatı hayattan koparıp sadece zenginlerin tüketebileceği steril galeri duvarlarına hapsetti.
• Mekânsal Kırım ve Yabancılaşma: Arastaların ve ortak mahallelerin endüstrileşmeyle yok edilmesi, sadece ekonomik bir kayıp değil, toplumsal bir kırımdı. Birbirini denetleyen, koruyan, usta-çırak ilişkisiyle ahlaki ve estetik bir aktarım yapan o yaşayan organizmanın yerini; piyasa rekabetine dayalı, soğuk ve yabancılaşmış modern atölyeler aldı. Bugün galerilerde hissettiğimiz o boşluk ve “sterillik”, işte o eski sıcak, çekiç sesli, çay kokulu ortak mahallelerin yasından kaynaklanıyor.