Asosyoloji Dergi
İlerici güçler nerede duracaklarını seçmelidir.
İran’daki protestoları veya ayaklanmaları tek bir grubun temsil ettiğini söyleyemeyiz. İran toplumu —diğer tüm toplumlarda da olduğu gibi— çeşitli sosyal ağlardan, sınıflardan ve siyasi taleplerden oluşur. Ancak söz konusu temsil olduğunda adaletten bahsedemeyiz.
Medyaya, ağlara ve sermayeye daha fazla erişimi olan grupların sesi genellikle orantısız bir şekilde daha fazla duyulur/görünür kılınır. İran dışındaki Farsça ana akım medya, kendi siyasi çıkarları ve ideolojik çerçeveleriyle kesişen sesleri öne çıkarma eğilimini izler. Bu, söz konusu grupların çoğunluğu temsil ettiği anlamına gelmez.
Yıllar içinde İran’daki protestoların kıvılcımı pek çok çeşitli sosyal gruplardan geldi. Değişmeyen şey ise yaygın memnuniyetsizlik ve çoğunluğun şiddet yanlısı, otoriter bir rejim olmadan yaşama arzusudur.
1980’lerden bu yana İslam Cumhuriyeti; siyasi, sosyal, etnik, toplumsal cinsiyet temelli ve işçi hareketlerini sistematik olarak bastırdı. Ayrıca ekonomiyi de yerle bir etti. Ve hayır, ekonomik kriz yaptırımlarla başlamadı.
İlerici güçler burada gerçekleri net bir şekilde görmeye dair yol izlemelidir: İran’ın ekonomik çöküşünü yalnızca yaptırımlara indirgeyenler, genellikle baskıcı bir rejim için savunuculuk yapıyor veya rejimin lobi kolu gibi hareket ediyorlar.
ABD emperyalizmine karşı durmak, sömürgeci bir bakış açısını yeniden üretme gibi hataya düşmemelidir. Organik, tabandan gelen protestoları CIA operasyonlarına indirgemek bir ayrıcalık pozisyonudur; bu, ideolojik saflığı korumak adına tüm bir halkın şiddetle bastırılmasını meşrulaştıran bir tavırdır.
Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’da ve bölgede çıkarları olduğuna şüphe yoktur. Mümkün olan her an bu çıkarları ilerletmeye çalıştıklarına da şüphe yoktur. İsrail’in başka bir yerde soykırım yaparken sunduğu Farsça halkla ilişkiler faaliyetleri tesadüf değildir. Ancak İran’daki protestolar ABD veya İsrail müdahalesinin bir ürünü değildir.
İlerici güçler, dayanışma ve empati göstermeyi başaramadıklarında basit bir gerçeği de anlayamazlar: Kadınlar, kuirler, işçiler, öğretmenler, sendikacılar, çevre aktivistleri, feministler ve sakatlar İran’da sistematik olarak baskı altına alınmaktadır. İnsanların dayanılmaz şiddete karşı ayaklanması için hiçbir dış güce ihtiyaç yoktur.
Bizi asıl endişelendirmesi gereken şudur: İlerici güçler örgütlenmeyi başaramadığında ve İran sivil toplumu uluslararası alanda izole edildiğinde, oluşan boşluğu gerici alternatifler doldurabilir. Bu alanda emperyal güçler, muhalefeti bir otoriter rejimin yerine bir başkasını getirecek şekilde şekillendirebilir.
İlerici güçler düşünmeli, kendilerini yeniden ayarlamalı ve ezilenin yanında durmalıdır. Anti-emperyalizm adına İran halkıyla dayanışmayı reddetmek radikalizm değil, düpedüz sorumsuzluktur. İlerici güçler baskıları önem sırasına göre sıralamaz—dinlerler.
Zorunlu örtünme, İslam Cumhuriyeti’nin bekasının temel taşlarından biri olmuştur. Bu, kadın ve kuir bedenlerin disipline edildiği, kontrol altına alındığı ve politize edildiği ilk mekanizmaydı.
Küresel Kuzey’deki gönüllü örtünme tartışmaları ile teokratik bir diktatörlük tarafından dayatılan zorunlu örtünme arasındaki ayrımı yapamamak, ezenin yanında durmak demektir.
Sınıf mücadelesini bedensel özerklik ile karşı karşıya getirmek sadece stratejik bir hata değil, aynı zamanda baskının nasıl işlediğine dair derin bir yanlış anlamayı yansıtır. Kadın ve kuir bedenlerini kontrol etme mantığı söz konusu olduğunda Trump ile Hamaney arasında anlamlı bir fark yoktur.
İlerici güçler baskının dinamiklerini anlar. Baskı statik değildir. Biçimi; protestoların kökenine, dahil olan şehirlere, kimlerin katıldığına ve mobilizasyonun nasıl geliştiğine bağlı olarak değişir.
İlerici güçler, bu çeşitli şiddet biçimlerini belgeleyen kaynakları aktif olarak ararlar; onları, yaşanmış deneyimi silen soyut anlatılara indirgemezler.
Halk ne zaman ayaklansa yanlarında durun. Zafer halka aittir.
Keshavarzi, Katayoun. (2026). Iran Is Rising Again.
İngilizceden Türkçeye çeviri: Asosyoloji Çeviri Ekibi.
Iran is rising again. (2026, 02, 07). Instagram.
